รายงานฉบับนี้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการนำหุ้นไปเป็นหลักประกันเงินกู้กับความเสี่ยงที่ราคาหุ้นจะปรับตัวลดลงอย่างรุนแรง (Price Crash Risk) ในตลาดทุนไทย โดยมุ่งวิเคราะห์ประเด็นสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ (1) ความสัมพันธ์ระหว่างสัดส่วนหุ้นที่นำไปเป็นหลักประกันกับความเสี่ยงราคาหุ้นร่วงรุนแรงในอนาคต (2) ผลกระทบต่อราคาหุ้นภายหลังการขายหุ้นของผู้ถือหุ้นรายใหญ่ที่มีลักษณะเข้าข่ายการบังคับขายหลักประกัน (Forced Selling) และ (3) บทบาทของการขายชอร์ต (Short Selling) ต่อความเสี่ยงดังกล่าว การศึกษามุ่งสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อทำความเข้าใจกลไกที่การนำหุ้นไปเป็นหลักประกันอาจเพิ่มแรงกดดันต่อราคาหุ้น โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ราคาหุ้นปรับตัวลดลงจนเกิดการบังคับขายหลักประกัน ซึ่งอาจส่งผลต่อเสถียรภาพราคาและความเชื่อมั่นของผู้ลงทุนในตลาดทุนไทย
คณะผู้วิจัยใช้ข้อมูลหุ้นสามัญที่จดทะเบียนใน SET และ mai โดยเชื่อมโยงข้อมูลหุ้นที่ใช้เป็นหลักประกันในบัญชีมาร์จิ้นรายเดือนของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2562 เข้ากับข้อมูลราคาหุ้นรายวัน รายงานการเปลี่ยนแปลงการถือหุ้นของผู้ถือหุ้นรายใหญ่ (แบบ 246-2) และข้อมูลการขายชอร์ต ครอบคลุมการศึกษาจนถึงปี 2568 ตามช่วงเวลาที่มีข้อมูลในแต่ละส่วน การศึกษาใช้แบบจำลองเศรษฐมิติเพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์กับความเสี่ยงราคาหุ้นร่วงในอนาคต ควบคู่กับการศึกษาเหตุการณ์ (Event Study) เพื่อเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงของราคาหุ้นภายหลังการขายหุ้นของผู้ถือหุ้นรายใหญ่ รวมถึงพัฒนาและทดสอบแบบจำลองคาดการณ์ความเสี่ยงการบังคับขายหลักประกัน ทั้งนี้ ข้อมูลที่ใช้ยังไม่ครอบคลุมการจำนำหุ้นกับสถาบันการเงินนอกบัญชีมาร์จิ้น
ผลการศึกษาพบว่า หุ้นที่มีสัดส่วนการนำไปเป็นหลักประกันในบัญชีมาร์จิ้นสูงมีแนวโน้มเผชิญความเสี่ยงราคาหุ้นร่วงรุนแรงในช่วงหกเดือนถัดไปมากกว่า แม้ความสัมพันธ์ดังกล่าวจะมีขนาดค่อนข้างเล็ก อย่างไรก็ตาม ข้อค้นพบที่สำคัญคือ การขายหุ้นของผู้ถือหุ้นรายใหญ่ 66 กรณีที่มีลักษณะเข้าข่ายการบังคับขายหลักประกัน โดยกรณีที่มีข้อมูลครบสำหรับการวิเคราะห์ 60 วันทำการ มีผลตอบแทนผิดปกติสะสมเฉลี่ย -16.55% เทียบกับ -4.01% ของการขายหุ้นโดยผู้ถือหุ้นรายใหญ่กรณีอื่น และไม่พบการฟื้นตัวของราคาภายในช่วงเวลาดังกล่าว ขณะเดียวกัน การศึกษาไม่พบหลักฐานว่าผู้ขายชอร์ตมุ่งเป้าหุ้นที่มีสัดส่วนหลักประกันสูงหรือมีส่วนซ้ำเติมความเสี่ยงราคาหุ้นร่วงอย่างมีนัยสำคัญ โดยผลดังกล่าวต้องพิจารณาภายใต้ข้อจำกัดด้านข้อมูลและหลักทรัพย์ที่สามารถขายชอร์ตได้
ผลลัพธ์จากงานวิจัยนำไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายที่ให้ความสำคัญกับ การยกระดับความโปร่งใสของข้อมูลมากกว่าการเพิ่มข้อจำกัดในการซื้อขาย โดยเสนอให้มีการรายงานการจำนำหุ้นที่มีนัยสำคัญของกรรมการ ผู้บริหาร และผู้ถือหุ้นรายใหญ่ การพัฒนาข้อมูลยอดรวมการจำนำหุ้นรายหลักทรัพย์ให้ครอบคลุมการจำนำนอกบัญชีมาร์จิ้น ตลอดจนการเปิดเผยเหตุการณ์บังคับขายแยกจากการขายหุ้นตามปกติเมื่อการขายเสร็จสิ้น เพื่อสนับสนุนให้นักลงทุนประเมินความเสี่ยงได้รอบด้านขึ้น ผู้ให้กู้บริหารความเสี่ยงจากหลักประกันที่กระจุกตัว และหน่วยงานกำกับดูแลติดตามความเสี่ยงในตลาดทุนได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น อย่างไรก็ดี แบบจำลองที่พัฒนายังไม่แม่นยำเพียงพอสำหรับใช้เป็นเครื่องมือเตือนภัยรายหลักทรัพย์ และยังต้องศึกษาต่อว่าการเปิดเผยข้อมูลจะช่วยลดความรุนแรงของการปรับตัวลงของราคาหุ้นได้เพียงใด รายงานฉบับเต็มจึงนำเสนอทั้งหลักฐานเชิงประจักษ์และแนวทางพัฒนากลไกกำกับดูแล เพื่อส่งเสริมความโปร่งใสและความเชื่อมั่นในตลาดทุนไทย








