Abstract

ในรายงานฉบับนี้ คณะผู้วิจัย ได้จัดทำขึ้นเพื่อสรุปผลการศึกษาและการดำเนินงานในภาพรวมของ โครงการการยกระดับการออมผ่านช่องทางตลาดทุน (ระยะที่ 1) ซึ่งมีกรอบการดำเนินงานรวม 24 เดือน โดยผสานข้อค้นพบจากการศึกษาปีที่ 1 เข้ากับผลการลงพื้นที่และการทดลองเชิงปฏิบัติการจริงในปีที่ 2 เพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม และการออกแบบนโยบายการส่งเสริมการออมผ่านช่องทางตลาดทุนในระยะต่อไป

โครงการมุ่งเน้นการค้นหาและทดสอบมาตรการเชิงรุกในปีที่ 2 เพื่อโน้มน้าว “คนไกลตลาดทุน” หรือกลุ่มประชาชนที่ยังไม่ได้มีส่วนร่วมในตลาดทุน ให้สามารถก้าวเข้าสู่การลงทุนได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย โดยอิงข้อค้นพบจากปีที่ 1 ซึ่งระบุอุปสรรคสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ (1) การไม่เข้าใจความเสี่ยงและกังวลเกินเหตุ (2) ความยากในการเข้าถึงและทำความเข้าใจข้อมูลการลงทุน และ (3) ความไม่เชื่อมั่นในธรรมาภิบาลและกลไกคุ้มครองผู้ลงทุนของตลาดทุนไทย อุปสรรคดังกล่าวถูกนำมาสังเคราะห์เป็นกรอบแนวคิดในการออกแบบชุดมาตรการเพื่อแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบตลอด “เส้นทางการลงทุน (Investment Journey)” ของผู้เริ่มต้น

การทดลองถูกออกแบบเป็นชุดมาตรการต่อเนื่องระยะเวลา 45 วัน เพื่อสร้างความคุ้นเคยและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้เข้าร่วม ผ่านกระบวนการที่เริ่มจาก การสร้างแรงบันดาลใจ ด้วย Role Model ที่มีพื้นฐานใกล้เคียงกับกลุ่มเป้าหมาย ตามด้วย การปูพื้นฐานความรู้ ด้านการเงินและการลงทุน และการกระตุ้นให้เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง เมื่อผู้เข้าร่วมเริ่มมีความพร้อม จึงยกระดับสู่การปฏิบัติจริง โดยใช้การสะกิดพฤติกรรม (Nudging) เพื่อช่วยจัดสรรพอร์ตให้เหมาะกับระดับความเสี่ยงของแต่ละบุคคล และช่วยคัดกรองหุ้น/กองทุนรวมที่สอดคล้องกับความสนใจและไลฟ์สไตล์ นอกจากนี้ยังมีการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี AI เพื่อย่อยข้อมูลที่ซับซ้อนให้เข้าใจง่าย และลดภาระการตัดสินใจของผู้ลงทุนมือใหม่ในการค้นหาและเปรียบเทียบข้อมูล

ผลการประเมินพบว่า ชุดมาตรการส่วนใหญ่มีผลสัมฤทธิ์อย่างมีนัยสำคัญในการทำให้ผู้เข้าร่วมมีเป้าหมายการลงทุนชัดเจนขึ้น มีทัศนคติและความเข้าใจเรื่องความเสี่ยงเหมาะสมขึ้น มีความรู้ด้านการเงินและการลงทุนเพิ่มขึ้น และที่สำคัญคือ เกิดพฤติกรรมการลงทุนจริงที่ปลอดภัยขึ้น โดยมีแนวโน้มกระจายการถือครองจากเงินฝากไปสู่สินทรัพย์ตลาดทุนมากขึ้น นอกจากนี้ยังยังพบว่ามาตรการควรมีลักษณะเป็นชุดต่อเนื่อง เพราะประสิทธิผลบางส่วนอาจถดถอยเมื่อเวลาผ่านไป จึงควรมีการกระตุ้นอย่างสม่ำเสมอ

รายงานยังชี้ให้เห็นประเด็นเชิงโครงสร้างด้านความเชื่อมั่นในตลาดทุนไทย โดยแม้ผู้เข้าร่วมเปิดใจลงทุนมากขึ้น แต่กลับพบว่ายังให้น้ำหนักกับการลงทุนในต่างประเทศมากกว่าหุ้นไทย ซึ่งสะท้อนข้อจำกัดด้านผลตอบแทนและความเชื่อมั่นต่อตลาดทุนไทย ที่ครอบคลุมตั้งแต่การคุ้มครองผู้ลงทุน ความเป็นธรรมของกลไกตลาด ไปจนถึงประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย คณะผู้วิจัยจึงได้สรุปประเด็นการสร้างความเชื่อมั่นออกเป็น 4 ประเด็นหลัก ได้แก่ (1) โครงสร้างการกำกับดูแล (2) การเปิดเผยข้อมูลและความรับผิดชอบของตัวกลาง (3) ประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย และ (4) การเสริมสร้างพลังผู้ลงทุน